ناصر هادیان در یکصدوسیزدهمین نشست تخصصی بنیاد باران

ایران برای عربستان تبدیل به «دشمن مامانی» بی‌هزینه شده است

شنبه 31 تیر ماه 1396 - ساعت 18:16
رابطه بین سیاست و جامعه عربستان، رابطه شکننده‌ای است که باعث می‌شود عربستان دنبال یک دشمن شیک و مامانی بگردد که بتواند تقصیر را گردن او اندازد و همه هم احساس بدی نداشته باشند. الان ایران آن «دشمن مامانی» برای عربستان است. سیاست‌گزارش، نخبه‌اش، دانشگاهی‌اش و حتی مردمش ما را چنین دشمنی می‌دانند. دشمنی که همه تقصیرهاگردن اوست، بدون آنکه هزینه‌ای داشته باشد.

نشست‌های ماهانه-پایگاه تحلیلی بنیاد باران: یکصدوسیزدهمین نشست تخصصی ماهانه بنیاد باران با سخنرانی ناصر هادیان و محمدعلی مهتدی با موضوع «ریشه‌ها و پیامدهای بحران جاری در خلیج فارس» در محل مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن برگزار شد. در ادامه، سخنرانی بخش اول این نشست، متن کامل سخنرانی ناصر هادیان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، آمده است:

تشکر می‌کنم از سرکار خانم دکتر کولایی که لطف کردند و بنده را دعوت کردند و این فرصت را در اختیار من گذاشتند که بعضی نکات را خدمت دوستان طرح کنم. البته شاید آخر بحثم چند دقیقه‌ای به این موضوع خاص عربستان و امارات و قطر بپردازم. ولی دوست دارم بحث کلی‌تری را طرح کنم که به این موضوع هم برمی‌گردد، آن هم این ماتریکس استراتژیک منطقه است. چند دقیقه‌ای که هم به مساله عربستان خواهم پرداخت، خصوصا ارتباطش با آمریکا. اگر نگاهی از بیرون و کلان به داستان کنیم، شاید شرایط خیلی مناسب و مطلوبی برای ما نباشد. برخلاف ادعاهایی که به هر حال طرح می‌شود، چه در داخل و چه در خارج ایران، می‌گویند که 4 پایتخت عرب در کنترل ایران است و نفوذ ایران خیلی گسترش پیدا کرده است. موضوعی که آن طرف با نگرانی و در داخل هم با هیجان و شادی به آن می‌پردازند. می‌خواهم وضعیت دیگری را طرح و ترسیم کنم.

آن کسی که الان در تلاویو نشسته چه می‌بیند؟ فقط به چند بازیگر اصلی منطقه می‌پردازم و نگاه خیلی گذرا هم به روسیه و آمریکا خواهم داشت، به عنوان بازیگران اصلی. اگر نشستید در اسرائیل و در تلاویو، چیزی که می‌بینید این است که شرایط دیگر از این بهتر نمی‌تواند برای شما باشد. دشمنان اسرائیل که همه یا رفتند یا درگیر خودشان هستند. لیبی که دیگر نیست. سوریه که درگیر است. عراق درگیر است. ما و حزب الله که در سوریه درگیر هستیم. عربستان که جنگ شیعه و سنی راه انداخته و ما دشمن اصلی شدیم. اسرائیل به عنوان دشمن اصلی دیگر خیلی کمتر طرح می‌شود. حزب الله، احرارالشام را بکشد. احرارالشام، النصره را بکشد. از هر طرف که کشته شود به نفع اسلام است. آن کسی که در تلاویو نشسته می‌گوید هر کس هر کسی را بکشد به نفع من است، از هر گروه که باشد. یعنی اگر خودشان می‌خواستند چیزی را طراحی کنند، بهتر از این درنمی‌آید واقعیت امروز منطقه، بهتر از این برای آن‌ها نمی‌شود. الان چه کسی دیگر بحث شهرک‌نشینی را می‌کند؟ چه کسی بحث حقوق فلسطینیان را می‌کند؟ همه چیز کاملا حاشیه‌ای شده. پس وضعیت بسیار مناسب است برای کسانی که در اسرائیل نشسته‌اند. آمریکا، منافعش عین منافع اسرائیل نیست ولی تفاوت چندانی هم در منطقه با اسرائیل ندارد. یعنی شرایط برای او شرایط خوبی است. می‌بیند که دشمنانش درگیر هم هستند و ظرفیت‌های استراتژیک منطقه در حال تخلیه شدن است. مهم‌ترین هدف آمریکا به نظر من تخلیه ظرفیت‌های استراتژیک منطقه است که این اتفاق می‌افتد. او هم از این فرصت استفاده می‌کند و سلاح می‌فروشد، صدها میلیارد دلار سلاح، چه در مرحله نوشتن تفاهم‌نامه و چه در مرحله امضای قرارداد. آمریکا از این وضعیتی که هست بهره می‌برد. من اسم این سیاست را می‌گذارم سیاست هرج‌ومرج مدیریت شده. تا زمانی که این بحران و این هرج‌ومرج در سرزمین‌های فعلی برقرار است، هیچ نگرانی ندارد. لذا هر چه فشار بر اوباما آوردند برای تغییر وضعیت، زیر بار نرفت. اتفاقا در یک مصاحبه که او را مجبور کردند پاسخی بدهد که می‌گفتند خانم کلینتون این موضع را می‌گیرد، آن موقع هنوز با ریپابلیکن‌ها در رقابت بودند. گفت هر کسی جای من بنشیند چندان متفاوت از من عمل نخواهد کرد. یعنی Deep State آمریکا یا دولت در سایه‌شان با این سیاست‌ها منافع‌شان تامین می‌شود و فقط به میزانی دخالت خواهند کرد که موازنه نیروها برقرار باشد. لذا اوباما وقتی این امکان را داشت که متفاوت عمل کند، این کار را نکرد. خیلی هوشمندانه عمل کرد. سلاح‌های هسته‌ای را گرفت و اسد را به میزانی تضعیف کرد که سر کار بماند و به میزانی قوت نداشته باشد که بتواند سوریه را متحد کند، و درگیر کردن در یک جنگ فرسایشی، نیروهایی اصلی که آنجا نفع آمریکا را تامین خواهند کرد. همین ادامه پیدا می‌کند. زمانی که دوباره این ادعا مطرح شد، می‌بینید که ترامپ هم تقریبا همین کار را انجام داد. 59 موشک فرستاد و کاری بیش از این نکرد. چرا؟ چون نمی‌خواهد در حدی اسد تضعیف شود که سقوط کند. سقوط اسد به نفع او نیست. چون اگر اسد سقوط کند، رژیم سقوط خواهد کرد و سقوط رژیم یعنی هرج‌و‌مرج بیشتر. هرج‌ومرج بیشتر هم یعنی زجر بیشتر،  پناهندگی بیشتر. همه این‌ها چیزی نیست که هرج‌ومرج مدیریت شده را بتواند حمایت کند. بنابراین ممکن است وضعیت را بهم بزند. و در این شرایط هرج‌ومرج، اگر هم نیرویی بتواند قدرت بگیرد، نیرویی است که اراده سرکوب دارد، از انضباط آهنین برخوردار است و رادیکال است و در اینجا یعنی داعش و گروه‌های دیگر رادیکال که می‌توانند این کار را کنند.

بنابراین آمریکا سیاستش این بوده و به نظر من سیاستش همین خواهد بود. فقط یک سری بمب از بالا به پایین می‌ریزد. در حدی که داعش تضعیف شود ولی وضعیت را به صورت اساسی هیچ عجله‌ای در آن ندارد که تغییر دهد. در دراز مدت شاید. البته من به روسیه هم باید بپردازم. روسیه هم در اینجا سعی کرد با دخالت‌اش، وضعیت را به نفع خودش تغییر دهد. هم در لازقه منافع استراتژیک داشت، منافع نظامی و دریایی خود را می‌خواست و هم می‌خواست قدرت نرم خودش را افزایش دهد. بگوید شما نتوانستید مساله را حل کنید، من آمدم و مساله را حل کردم و این وضعیت برقرار شد. ولی نتوانست به آن سرعتی که می‌خواست، این کار را کند. اما هوشمندی‌هایی داشت با اعلام اینکه من بیرون می‌روم، که هم ما را تحت فشار قرار دهد و هم رژیم و دولت سوریه را. اما مهم‌تر آتش‌بسی بود که لاوروف و کری توافق کردند. در داخل آمریکا خیلی اختلاف بود. وزارت دفاع و پنتاگون مخالف بودند، اشتون کارتر مخالف بود و در مجموع، نیروهای امنیتی آمریکا مخالف آن آتش‌بس بودند. اما بالاخره کری توانست اوباما را راضی کند. گرچه در عمل با شکست مواجه شد. حالا نمی‌خواهم به دلایل شکست آن بپردازم. وقتی آن آتش‌بس با شکست مواجه شد، این یک آزمون فیصله‌بخش بود، یعنی دیپ استیت در آمریکا، دولت پنهان یا دولت عمیق، در آنجا قطعا به جمع‌بندی رسید که باید به روس‌ها درسی در سوریه بدهند. دیگر روسیه دوباره به عنوان یک دشمن قلمداد شد. آمدن ترامپ با این وضعیت خاص این امیدواری را در روسیه ایجاد کرد که ممکن است از پس این Deep State برآید. اما من احتمالش را خیلی ضعیف می‌دانستم و خیلی ضعف می‌دانم. هنوز نمی‌خواهم بگویم تمام شده، ترامپ خودش به شدت درگیر است در مساله سوریه و نمی‌تواند از پس Deep State برآید. نظر این‌ها هم این است که درسی بدهند. این خیلی بد است و خیلی خطرناک است، هم برای ما و هم برای مردمی که زجر خواهند کشید که اگر آمریکا بخواهد به روسیه در سوری درسی بدهد. یعنی کار افغانستان را بکند. اگر بخواهد این کار را انجام دهد، یعنی این جنگ بیشتر ادامه پیدا خواهد کرد. زجر کشیدن‌ها بیشتر خواهد شد، تعداد کشته‌ها بیشتر خواهد شد، این به هر صورت منافع ما را تامین نمی‌کند. ما الان در سوریه گیر هستیم. به مسایل خودمان برمی‌گردم. بنابراین اگر این اتفاق بیافتد، شرایط مناسبی برای روس‌ها هم نخواهد بود ، اگرچه هنوز آن‌ها امید دارند ترامپ از وضعیت بحرانی که در آن گیر کرده در ارتباط با روسیه، بیرون بیاید و از پس دولت سایه برآید. جمع بندی من این نیست که بتوانند این کار را کنند. یعنی نظر Deep State در ارتباط با روسیه در سوریه و در بقیه جاها، غالب خواهد شد. حالا روس‌ها درصدد هستند با مکانیزم حل مذاکرات سیاسی با ما، این را حل کنند. چون واقعیت این است که سوریه، به هیچ وجه راه حل نظامی ندارد. یعنی امکان ندارد نیرویی آنجا بقیه را سرکوب کند و دولت واحدی در سوریه شکل دهد. چون این امکان وجود ندارد، پس ما به هر صورت باید آمادگی این را داشته باشیم که راه حل سیاسی پیدا کنیم. مولفه‌های راه حل سیاسی هم تقریبا روشن است. اسد حتما باید اسد در پایان برود. حتی اگر انتخابات آزاد برقرار شود و عادلانه باشد، سازمان ملل هم برگزار کند، اسد رای هم بیاورد، بهتر است برود، چون بعضی وقت‌ها یک سیاستمدار به نفع ممکلتش و به نفع ملتش است که برود و نماند. به نظرم می‌آید در دوره این Transition یا انتقالی، اسد باید بماند. چون رفتن اسد مساوی با سقوط رژیم است. پس کسی که ذهن استراتژیک داشته باشد موافق این نیست که اسد درجا برود. رفتن درجای اسد نفع هیچ کسی را تامین نخواهد کرد. اگر بحث رفتن اسد است، باید دوره انتقالی را پیش‌بینی کنیم. اسد بعد از این دوره انتقالی با حفظ آبرو باید از صحنه سیاسی خارج شود. دومین مساله در Transition، کاهش قدرت ریاست‌جمهوری است، یعنی تبدیل قدرت ریاست‌جمهوری به نظام پارلمانتریک است . سومین مساله اینکه دولت هم باید این را گارانتی کند. چون چهار بازیگر اصلی دیگر نیست، مذاکرات ژنو که بی ربط است که 40 کشور را دعوت می‌کنند که 20 کشور اصلا ربطی به موضوع ندارند، به نظر من 4 بازیگر اصلی در اینجا وجود دارد. دو بازیگر بین‌المللی و دو بازیگر داخلی. ما و ترک‌ها بازیگران محلی هستیم در این مساله. آمریکا و روسیه هم بازیگران بین‌المللی. این 4 کشور باید این پروسه را گارانتی کنند. ما و روس‌ها در شرایطی هستیم که بتوانیم اسد را متقاعد کنیم و امریکایی‌ها و ترک‌ها هم در شرایطی هستند که بتوانند اپوزسیون معقول را متقاعد کنند و چنین راه حلی را پیدا کنیم که بتوانیم داعش را از صحنه حذف کنیم. این راه حل سیاسی است که بدون آمریکا امکان ندارد این مساله شکل بگیرد. آمریکا هم باید دعوت شود. البته دعوت شده، خود روس‌ها دعوت کردند. ولی باز بنا بر دلایلی فکر می‌کنم آمریکا خیلی ممکن است مایل نباشد این مساله همان‌طور که گفتم زود حل شود. با حل شدنش موافق است ولی باید فشار بیاوریم که این کار حتما زودتر انجام شود چون منافع ما در این نیست. ما الان در اینجاها بالاخره درگیر هستیم. راه حل نظامی هم وجود ندارد. ما تا چه زمانی می‌خواهیم هزینه دهیم؟ میزان این هزینه به نظر من روزبه‌روز افزایش پیدا خواهد کرد. باید خیلی هوشمندانه فرصت‌ها را شناسایی کنم و نگذاریم باز داستان زمان جنگ شکل بگیرد و مرحله‌ای بشود که خیلی چیزها به ما تحمیل شود. الان که این امکان هست، باید دنبال این راه حل برویم و این مساله را حل کنیم. وقتی من تهدیدهای خودمان را اولویت‌بندی می‌کنم، اولویت تهدیدهای ما یک، آمریکاست، دو اسرائیل است، سه هرج‌ومرج منطقه و چهار، نظم جهانی است. به این نحو تهدیدات ما رده‌بندی می‌شوند. براساس این تهدیدات، البته این‌ها رده‌بندی من نیست. من آنچه مسئولین نظام تهدید می‌دانند را می‌گویم. به هر صورت این‌ها تهدیدات است. براساس این تهدیدات عمق استراتژیک ما مشخص می‌شود. عمق استراتژیک ما می‌شود لبنان، اگر تهدیدات را اینطور تعریف کنیم. پس بنابراین لبنان برای ما ارزش ذاتی دارد، همانطور که عراق ارزش ذاتی دارد، همانطور که عربستان ارزش ذاتی دارد. سوریه برای ما ارزش ابزاری دارد، ارزش وسیله‌ای دارد. جز بخشی از آن که به هر صورت به عنوان محور مقاومت می‌گوییم. اگر عمق استراتژیک به این نحو تعریف شد، بخاطر دو مانع بازدارنگی اصلی‌مان است. یک منبع بازدارنگی ما موشک‌های خودمان است، یک منبع دیگر بازدارنگی ما، موشک‌ها و راکت‌های حزب‌الله است. موشک‌های خودمان چون موشک‌های استراتژیک نیست، سلاح وحشت است. سلاح وحشت، یعنی موشکی که در جایی می‌افتد و چهار خانه خراب می‌شود، 10 نفر کشته می‌شوند و ایجاد وحشت می‌شود اما این استراتژیک نیست. برای اینکه سلاح استراتژیک باشد، دو ویژگی اصلی دارد. یک، دقت است و دومی هم غیرمتعارف بودن کلاهک آن است که سلاح‌های ما در برد بالا آن دقت را دارد، و نه کلاهک‌های غیرمتعارف دارد. پس بنابراین نهایتا این بازدارنگی‌اش خیلی زیاد نیست. بازدارنگی اصلی برای ما  از موشک‌ها و راکت‌های حزب الله می‌آید تا موشک‌های خودمان. پس بنابراین خیلی مهم است که بتوانیم آن مسیر را تا لبنان داشته باشیم. پس این در مجموع حضور ما را در لبنان و در منطقه توجیه می‌کند. حالا ما چطور می‌توانیم این را حفظ کنیم بدون این هزینه‌ای که در حال حاضر در سوریه و تا حدودی هم در عراق پرداخت می‌کنیم. به نظر من ما باید به سمت این برویم فقط حمایت از منافع اساسی خودمان داشته باشیم. منافع حیاتی خودمان، نه اساسی. منافع حیاتی ما در سوریه کدام است؟ منافع حیاتی ما به نظر من داشتن یک کریدور ارتباطی است و حمایت و حفاظت از سواحل مدیترانه و مرزهای حزب‌الله. حتی دمشق، ثانوی است. یعنی من در مرحله اول می‌گویم دمشق جزء منافع اساسی ماست ولی منافع حیاتی ما نیست. اگر این کار را انجام دهیم، اتفاقی که می‌افتد این است که داعش فعلا در حال تضعیف شدن است ولی گروه‌های رادیکال دیگر یا داعش، دوباره مسیر طبیعی گسترش جغرافیایی‌شان، آمدن به سمت دعوا در این مناطق نیست. همچنین در عراق. یعنی از بغداد به سمت جنوب. چون می‌داند در این مناطق باید فاصله سانت به سانت بجنگد و این موجب می‌شود محاسبه استراتژیک بازیگران اصلی عوض شود. یعنی عقب‌نشینی. یک بار با تعدادی دیپلمات‌های نروژی صحبت می‌کردم. گفتم به آن‌ها که اگر فردا ما با داعش نجنگیم، چه کسی می‌جنگد؟ شما هم فقط آنجا نشستید و می‌گویی ایران فلان و آمریکا هم یک مشت بمب از آن بالا به پایین می‌ریزد. ما یعنی نیروهای موتلف، ما در خط مقدم جنگ داعش هستیم و اگر نجنگیم تنها کسی که می‌تواند بجنگد آمریکاست، آن هم ظرفیتش را دارد، اراده‌اش را ندارد. شما هم که نه ظرفیتش را دارید و نه اراده آن را. ورودی به این ماتریکس استراتژیک که برای شما ترسیم کردم وارد می‌شود که این موجب می‌شود محاسبه استراتژیک، یعنی بازیگران اصلی عوض شود. یعنی باید فکر کنند که یا باید نیرو پیاده کنند، یا جور دیگری به مساله نگاه کنند. دیگر دغدغه ما نیست.

الان می‌دانید که صریحا در ریاض، تهدید ما را مساوی داعش طرح می‌کنند، یا اینکه می‌گویند ایران هم تهدید بزرگی است. در نبود داعش، بلافاصله ما تهدید اصلی می‌شویم. باید خیلی خوب حواس‌مان جمع باشد. من خیلی موافق سرعت عملیات در موصل و رقه نبودم. این دستورالعمل اوباما بود، ولی نفعش برای ما چیست؟ ما چرا باید عجله داشته باشیم؟ الان حسابش را کنید که در موصل، ترک‌ها مدعی هستند. کردها مدعی هستند، ما موتلفین مدعی هستیم، حیدرالعبادی مدعی است. همه ادعا دارند. تا زمانی که دست داعش بود، بالاخره نه کسی قرار بود نان و آب این‌ها را تامین کند، نه برق و آب و گاز این‌ها را قرار بود تامین کند، الان همه این‌ها ادعا دارند، مدعی هستند و می‌خواهند آنجا بروند. من دعا می‌کنم آنجا بین این‌ها جنگ و جدالی شکل نگیرد. ولی مساله این است که نبود داعش، مساوی با تهدید شدن ما به عنوان تهدید اصلی خواهد بود. 6 گروه در آمریکا می‌خواهند ما را به رادار توجه ترامپ بیاورند. ما در Default رادار توجه ترامپ هستیم، اما این 6 گروه می‌خواهند بیاورند. این 6 گروه، اسرائیل مهم‌تر از همه و طرفدارانش، عربستان و لابیست‌هایش، نئوکان‌ها و مجاهدین. این‌ها گروه‌هایی هستند که به شدت می‌خواهند ما را به توجه ترامپ بیاورند و ما را به عنوان تهدید اصلی مطرح کنند. من این را امر مناسب و مطلوبی نمی‌دانم و باید خیلی تلاش کنیم که این اتفاق نیافتد و ورودی‌ای باید در این ماتریس استراتژیک داشته باشیم که strategic calculus این افراد، عوض شود. این هم به هر صورت نکته مهمی است که باید در نظر داشته باشیم. حالا من برگردم به بحث مساله عربستان و قطر که خانم دکتر کولایی اشاره فرمودند. دو روایت است که روایت مسلط در غرب شده که هیچ کدام از این روایت‌ها به نفع ما نیست. یک روایت این است که هر چه جنگ و دعواست در منطقه زیر سر دعوای ایران و عربستان است و رقابت ایران و عربستان است و دومین روایت هم این است که این جنگ شیعه و سنی که راه افتاده، منشاء آن ایران و عربستان است. به نظر من این دو روایت نه درست هستند و نه به نفع ما هستند. من این را در چندین مورد گفتم این عربستان است که با ما رقابت کند، ما با عربستان رقابت نمی‌کنیم. من بیش از پنج سال است که می‌گویم باید عربستان را به عنوان تهدید قلمداد کنیم نه به عنوان دشمن. یعنی در لیست رنکینگی که کردم نسبت به تهدیدها دیدید عربستان نبود. در صورتی که باید عربستان را به عنوان تهدید بیاوریم جزء آنها. وقتی تهدید قلمدادش کردیم نسبت به آن فکر می‌کنیم. طراحی سیاست می‌کنیم که چه کار کنیم؟ ما باید چه کار کنیم که رابطه ما با عربستان به صورت مثبت یا منفی فرق کند. چه باید بر ذهن تصمیم گیر عربستانی بیاوریم که محاسباتش نسبت به ما عوض شود؟ منافع دوستی با ما بچربد بر هزینه دشمنی با ما. باید چه کار کنیم که این عوض شود؟ من به این موضوع پرداختم که عربستان چه کارهایی در قبال ما بعد از 5، 6 سال انقلاب تا حالا انجام داده و اینها هم بدون هزینه بوده. عربستان هزینه‌ای پرداخت نکرده برای کارهایی که علیه ما کرده. مثلا تشکیل جی‌سی‌سی. این جی‌سی‌سی علیه آمریکا و اسرائیل درست نشده، علیه ما درست شده. پیشرفته‌ترین سلاح‌ها را می‌خرد. از نظر تاسیس فرماندهی، کمی و کیفی این را بهبود می‌بخشد. سایر اقداماتی که داشته، جنگ نفتی که راه انداخته یا الان هم در همه این جاها ما را درگیر می‌کند چون در رنکینگ تهدیدات، ما در ذهن عربستانی‌ها، شماره یک هستیم. تهدید شماره یک ما هستیم نه اسرائیل است و نه آمریکا. من چندین دلیل را ذکر کردم که چرا در سه دهه گذشته وقتی ما علیه عربستان عمل نمی‌کنیم باز به عنوان تهدید اصلی برای آن‌ها مطرح هستیم. البته دوره‌ای نوسان داشته، بهتر بوده، بدتر بوده، حتی قرارداد امنیتی با آن‌ها داشتیم. اما در مجموع این سیاست مهار بوده. همه‌اش این است که باورهای ایدئولوژیک است یا مساله‌اش قدرت است و طبیعتا امکانات دارد، می‌خواهد قدرتش و نفوذش را افزایش دهد. اما بخش زیادترش به نظر من مولفه‌های سیاست مهار است که می‌خواهد بتواند ما را مهار کند، خصوصا در 10،12 سال اخیر. چرا این طور هست؟ سوال معقول این است که چرا عربستان ما را به عنوان تهدید اصلی خودش و دشمن قلمداد می‌کند؟ این سوال می‌گوید عربستان همیشه حافظ وضع موجود بوده. نگران تغییر وضع موجود است. نمی‌داند چه می‌شود. همیشه برایش این مبهم است. لذا از این لحاظ چون ما انقلاب کردیم و ماهیت انقلاب هم دنبال تغییر است، آن‌ها احساس تغییر و خطر می‌کنند از وجودی و ماهیتی به نام انقلاب اسلامی و کشوری به نام ایران که نظامی بر سرش است که نظام انقلابی است. دومین مساله‌ای که هست رابطه بین دولت و جامعه است. عربستان یک سیاستی دارد که خیلی پیشرفته‌ نیست. 4،‌ 5 هزار نفر کشور را به صورت شرکت خصوصی اداره می‌کنند. رقابتی اگر هست رقابت سنتی قبیله‌ای است. ولی در مقابل جامعه آن بطور متوسط در حال رشد است و لذا مطالبه‌گری می‌کند. رابطه بین سیاست و جامعه عربستان، رابطه شکننده‌ای است که باعث می‌شود عربستان دنبال یک دشمن شیک و مامانی بگردد که بتواند تقصیر را گردن او اندازد و همه هم احساس بدی نداشته باشند. الان ایران آن «دشمن مامانی» برای عربستان است. سیاست‌گزارش، نخبه‌اش، دانشگاهی‌اش و حتی مردمش ما را چنین دشمنی می‌دانند. جی‌سی‌سی شامل بقیه آن‌ها هم می‌شود، خصوصا عربستان و امارات و بحرین. این‌ها موجب می‌شود که تقصیرها را گردن ما اندازند و این برای آنها چیز بدون هزینه‌ای هم هست. ولی چرا اسرایيل آن دشمن مامانی نشد؟ چون نمی‌شد بدون هزینه هم مشکلات را گردن اسراییل انداخت. همین طور این حرف‌ها را به آمریکا بگویند هزینه دارد. اما علیه ما گفتن هزینه‌ای برای آنها ندارد. نکته سوم را بگویم. اینکه عربستان، امنیت خودش را Out source کرده. یعنی برون‌سپاری امنیت. مشکل برون‌سپاری امنیت این است که همیشه نگران هستید که شما را به طرف مقابل به قیمت بالاتر بفروشد. این که اینقدر با اوباما مخالف بودند، این نگرانی بود. نگران بودند که نکند اوباما به خاطر برجام آنها را به قیمت بالاتر بفروشد. علی رغم اینکه آنها می‌توانند به سادگی ما را موازنه کنند. پشتوانه یک ابرقدرت تمام قد دارد، منابع مالی بسیار گسترده دارد، سلاح‌های بسیار پیشرفته دارد. به راحتی می‌تواند ما را موازنه کند ولی نمی‌خواهد این کار را کند. می‌خواهد این را برون‌سپاری کند. لذا آمدن ترامپ به ریاض و قول و قرار دادن یعنی چه؟ یعنی این دوره انگار اعتماد به دست آورده که او می‌تواند امنیتش را دست آمریکا بسپارد و برایش کارهایی که می‌خواهد با پول انجام دهد. لذا این نکته سومی است که علاقه داشتم نسبت به عربستان بگویم. حالا اگر این شرایط هست، ما باید چه کار کنیم؟ ما چه طور می‌توانیم این موازنه را به هم بریزیم؟ یک سری مطالب و راه حل‌هاست که برای بعد می‌گذارم و در سوال و جواب به آن می‌پردازم. چون نکته قطر را گفتند اشاره کنم به اینکه من با خیلی از این‌ها خصوصی هم صحبت کردم، اظهار همه آن‌ها این است که این چیز یک‌روزه و دورزه یا یک‌ماهه و دوماهه نبوده. این ادامه داشته، این اختلاف‌ها، این تنش‌ها بین اینها وجود داشته ولی به مرحله‌ای رسیده که بروز پیدا کرده. از مولفه‌های اصلی آن هم یکی رابطه ما با قطر است. نه اینکه این رابطه خیلی خوب بوده، ولی آن چیزی هم نبوده که عربستان می‌خواسته. دو، مساله الجزیره است که اصلا پدیده الجزیره برای آنها پدیده قابل قبولی نیست، اینکه چیزی باشد نسبت به بقیه مستقل عمل کند و نقد کند، غریب است. اینها عادت به این ندارند و چیز مفصلی هم هست. به هر صورت این عوامل یعنی آن 13 بندی که نوشته، انگار نوشته شده برای اینکه انگار پذیرفته نشود. البته یک آدم بسیار بسیار معتبر 4، 5 روز پیش به من گفت که چهارشنبه پیش قرار بوده عربستان به قطر حمله کند و اول از همه الجزیره را بمباران کنند. البته می‌گویند چیزی که آن را متوقف کرده تلفن ترامپ بوده و بعد هم سفر تیلرسون که آمده در همین راستا بوده که میانجی‌گری کند و ترامپ در واقع اینها را از حمله به قطر متوقف کرده. پس به نظر من ما در مجموع هوشمندانه در این قسمت عمل کردیم. نه خیلی دویدیم و گفتیم با قطر این رابطه را داریم و فلان می‌کنیم، و نه اینکه خیلی خنثی عمل کردیم. به میزانی حمایت کردیم که میزان خوبی بود و این فاصله‌ای بود که برای قطر هم مطلوب بود. قطر هم از این میزان فاصله خوشش می‌آمد. او هم خیلی علاقه نداشت که ما ناگهان به آن‌ها نزدیک شویم. در همین میزان فاصله و این میزان حمایتی که کردیم، او هم راضی بود. اما این موضوع هم تبعات کوتاه‌مدت دارد و هم تبعات درازمدت که  خیلی مهم نیست. تبعات کوتاه‌مدتش که به نفع ما شد، مثل لطف و هدیه الهی بود. در این وضعیت که همه را علیه ما بسیج کردند و رفته بودند به سمت اینکه ما به عنوان تهدید اصلی مطرح کنند، ناگهان اتفاقی افتاد و ائتلاف این‌ها را بهم ریخت. یعنی الان ترامپ ناراحت است، همه ناراحت هستند، بساطی که درست کرده بودند مقداری بهم ریخت. البته پیش‌‌بینی من این است که چند روز دیگر، یکی دو ماه دیگر این مساله حل می‌شود و می‌رود، یعنی میانجی‌گری می‌کنند و دو تا را اینها کوتاه می‌آیند و دو تا را آنها کوتاه می‌گیرند، وسط را می‌گیرند و دوباره برادری و برابری در ظاهر برقرار می‌شود و به این سمت می‌روند که دوباره ما را به عنوان تهدید اصلی مطرح کنند. خوش‌بینی دراز مدت به این مساله نیست اما در همین میزان هم که در کوتاه مدت اتفاق افتاده، چیز خوبی بوده. ما باید از این استفاده‌های دراز مدت‌تر در این داستان کنیم.

پایان پیام

نظرات

پاسخ دهید