پیروزی ترامپ برخورد تمدن‌ها را تشدید می‌کند | بنیاد باران
Monday, 26 August , 2019
امروز : دوشنبه، ۴ شهریور ، ۱۳۹۸ - 25 ذو الحجة 1440
  پرینت تاریخ انتشار : ۰۳ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۵:۳۴ | 89 بازدید |

پیروزی ترامپ برخورد تمدن‌ها را تشدید می‌کند

 آقای «فرشاد قربانپور» متخصص در یافتن و مصاحبه با مدرسان ایرانی در دانشگاه‌های خارج از کشور است. این گفت‌وگو هم در ادامه دیگر کارهای ایشان است. گروه گفت‌وگوی تمدن‌ها-پایگاه تحلیلی بنیاد باران: دکتر فرزین وحدت دارای دکترا در جامعه شناسی است. او تئوری‌های اجتماعی، مسایل مربوط به مدرنیته و جهان اسلام را در دانشگاه تدریس […]

پیروزی ترامپ برخورد تمدن‌ها را تشدید می‌کند

 آقای «فرشاد قربانپور» متخصص در یافتن و مصاحبه با مدرسان ایرانی در دانشگاه‌های خارج از کشور است. این گفت‌وگو هم در ادامه دیگر کارهای ایشان است.

گروه گفت‌وگوی تمدن‌ها-پایگاه تحلیلی بنیاد باران: دکتر فرزین وحدت دارای دکترا در جامعه شناسی است. او تئوری‌های اجتماعی، مسایل مربوط به مدرنیته و جهان اسلام را در دانشگاه تدریس کرده و سابقه تدریس در دانشگاه‌هایی از جمله دانشگاه ییل و تافتز در هاروارد دارد. تئوری گفت‌وگوی تمدن‌ها و جایگاه آن در جهان امروز موضوعی بود که پیرامون آن با فرزین وحدت گپ زدیم. فرزین وحدت از جمله کسانی بود که از همان ابتدا نگاهی میانه و مستقل به این تئوری داشت. به همین بهانه بود که گفت‌وگویمان با او در این رابطه پی گرفته شد.  رویارویی فکری ایران با مدرنیت اولین کتابی بود که از دکتر فرزین وحدت در ایران منتشر شد. به تازگی نیز کتاب اخلاق اسلامی و شبه مدرنیته از او ترجمه و منتشر شده است.

***

  • بحث گفت‌وگوی تمدن‌ها به عنوان یک بحث میان‌تمدنی و میان‌دولتی از ایران آغاز شد. به نظر شما گفت‌وگوی تمدن‌ها به چه کار جهان امروز می‌آید؟

به گمان من جهانِ  امروز در شرایط بعد از جنگ جهانی دوم و جنگ‌های آسیای جنوب شرقی در دهه شصت میلادی قرار دارد و به نظر می‌رسد که در بحرانی‌ترین وضع‌اش قرار گرفته است. امروزه پیدایش داعش، جنگ‌های «همه علیه همه» در خاورمیانه، احتمال به قدرت رسیدن دونالد ترامپ و ترامپیسم (که اگر تبدیل به واقعیت شود زمینه‌ای می‌شود برای یارگیری بیشتر برای داعش و گروه‌های مانند آن و ایجاد یک دور باطل جنگ و جنگ‌طلبی)، جملگی حکایت از روزهای بالقوه تاریک برای ما و بسیاری دیگر از جهانیان دارد. از این رو نیروی صلح‌طلبی که یکی از جنبه‌های فکری آن را گفت‌وگوی تمدن‌ها شکل دهد، می‌تواند در این شرایط وخیم از شدت بحران بکاهد.

  • آنچه به عنوان خطر در جهان امروز مطرح کردید در دست کنترل دولت‌هاست. با این حساب گفت‌وگوی تمدن‌ها چگونه می‌تواند بر دولت‌ها تاثیر بگذارد؟

بدون شک گفت‌وگو بین مردمان مختلف، به ویژه از طریق نهاد‌های مدنی آنها، می‌تواند تاثیر مثبتی بر دولت‌های متخاصم بگذارد. بازدید هیئت‌های مختلف از جمله دانشگاهی، مذهبی، گروه‌های مترقی پارلمانی، گزارشگران نسبتا بی‌طرف و گروه‌های خواهان صلح می‌تواند مقداری از تنش بین ملت‌ها و دولت‌ها را کاهش دهد. همه این‌ها می‌تواند تبلیغات سوء در مورد ایران را که در غرب و بخصوص آمریکا که با روی کار آمدن احتمالی ترامپ تشدید خواهد شد، مقداری خنثی کند. خود ما هم باید سعی کنیم که تنش‌های موجود در سطح بین‌المللی را، بدون کنار گذاشتن حس احترام به خود، کاهش بدهیم. در واقع یکی از مهمترین نشانه‌های اعتماد به نفس این است که ما می‌توانیم از موضع قوی با حریفان خود مذاکره کنیم و از تنش‌ها بکاهیم.

  • به نظر شما ایده گفت‌وگوی تمدن‌ها در چه عرصه‌ای قابل طرح و پیگری است. در واقع قدرت این ایده در چه عرصه‌ای نهفته است؟ دولت‌ها یا ملت‌ها؟

به گمان من نمی‌توان در جهان امروز حساب دولت‌ها و ملت‌ها به طور کامل از هم جدا کرد. به طوری‌که این پیوستگی در جوامعی که دموکراسی در آنها قوی‌تر است این امر بیشتر به چشم می‌خورد. دولت یک جامعه دموکراتیک منتخب مردم‌اش است و منافع، مطالبات و احساسات آنها را نمایندگی می‌کند. هرقدر یک جامعه و دولتش دموکراتیک‌تر باشد این نمایندگی نزدیک‌تر به واقعیت است، و بالعکس. این موضوع را ما در مذاکرات اخیر بر سر مسائل هسته‌ای به خوبی مشاهده کردیم.

  • ۱۸ سال از دعوت رئیس جمهور سابق ایران برای گفت‌وگوی تمدن‌ها و ۱۵ سال از سال جهانی گفت‌وگوی تمدن‌ها که در سال ۲۰۰۱ بود می‌گذرد. به نظر شما امروزه این تئوری در دنیای غرب چه جایگاهی دارد؟

ملت‌ها اصولا حافظه تاریخی چندانی ندارند. این امر به‌ویژه در مورد کشورهایی مانند ایران که بیشتر به صورت منفی در غرب مطرح هستند شدید‌تر هم هست. اکثر مردم معمولی در غرب هر آنچه که رسانه‌ها به خورد آنها می‌دهند بدون چند و چون زیادی می‌پذیرند. در این سال‌های اخیر ایران در غرب بسیار مطرح بوده است، اما بسیار بیشتر به دلیل قضییه اتمی و به صورت منفی. لذا، نظریه گفت‌وگوی تمدن‌ها و یا هرچیز مثبت دیگر در مورد ایران بسیار کمتر مورد توجه بوده است.

  • گفت‌وگوی تمدن‌ها در مقابل تئوری برخورد تمدن‌های هانتینگتون مطرح شد. ازاین روز پرسش اینجاست که تئوری برخورد تمد‌ن‌ها امروزه در غرب از چه جایگاهی برخوردار است؟

نظریه برخورد تمدن‌های هانتینگتون تا چند سال پیش در غرب کلا و آمریکا به ویژه خیلی مطرح بود. اما از همان ابتدا که هانتینگتون آن نظریه را مطرح کرد، در جامعه دانشگاهی مورد انتقاد بسیاری قرار گرفت. در مقطع ارائه نظریه هانتینگتون، بسیاری از جمله راست‌ها در آمریکا عقیده داشتند که آمریکا بعد از اتمام جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی احتیاج به یک دشمن خارجی دارد . راست های آمریکا عقیده داشتند و دارند که برای آنکه آن کشور هویت و سروری خود را در جهان حفظ کند نیاز به یک دشمن خارجی دارد تا آمریکا اقدام به تعریفی از جایگاه خود در جهان ارائه دهد. درست مانند یک حیوان که هم خطر و هم شکارچی‌اش از محیط زیستی که در آن حضور دارد حذف شود. از این رو رفته رفته آن حیوان به تن‌آسایی خو می‌کند و به همین دلیل سلامت‌اش را از دست می‌دهد و مبتلا به بیماری‌های مختلف می‌شود. به نظر می‌رسد هانتینگتون به همین دلایل آن نظریه را ساخت. اما اگر امروز بخواهیم به آن نگاهی کنیم، باید گفت در سطح تئوری،  آن نظریه چه نزد موافقان و چه مخالفان دیگر چندان مطرح نیست. اما با پیدایش ترامپ و ترامپیسم، در سطح عمل این نظریه می‌تواند دوباره جریان پیدا کند. ترامپ و طرفدارانش با تبدیل مسلمانان وبسیاری مردمان آمریکای لاتین به «دگر» آمریکا، در عمل می‌خواهند با تمدن و فرهنگ ما برخورد کنند، و اگر به قدرت برسند سطح خشونت فیزیکی و فرهنگی را نسبت به کشور‌ها و تمدن‌های دیگر بالا خواهند برد.

  • با این حساب برآمدن ترامپ را می‌توان زمینه‌‌ای برای قدرت‌گرفتن و طرح دوباره برخورد تمدن‌ها دانست؟

طرفداران ترامپ بیشتر از قشرهای مردانِ سفیدپوستِ محرومی هستند که محرومیت خود را به غلط به حساب افراد و گروهایی می‌نویسند که در محرومیت آنها نقشی نداشته‌اند، مانند مسلمانان، مهاجران و مکزیکی‌ها. طرفداران ترامپ یک نوع حس سرخوردگی و عقده حقارت از خود نشان می‌دهند و با ترامپ که از خود قدرت، جسارت و خشونت بروز می‌دهد همذات‌پنداری می‌کنند. درست مانند زمان فاشیست‌ها و نازی‌ها. مردم تحقیر شده آن زمان اروپا افرادی را که از خود کاریزما نشان می‌دادند، مانند هیتلر و موسیلینی، را می‌پرستیدند چونکه به آن مردم وعده عظمت و سربلندی و قدرت می‌دادند و آنها حس می‌کردند که به واسطه آن رهبران به قدرت دست یافته‌اند. امروزه هم داستان در آمریکا بسیار شبیه یک قرن پیش در اروپا است. یکی از خواص کاریزما این است که رهبر کاریزماتیک برای اینکه کاریزمای خود را حفظ کند گاهی مجبور می‌شود که شاخ و شانه کشیدن و خشونت خود را افزایش دهد. چنین امری اگر اتفاق بیافتد واقعا امکان برخورد بین ملت‌ها و تمدن‌ها در عمل (بدون آنکه الزاما از دیدگاه نظری فرموله شود) بیشتر خواهد شد. البته در آمریکا مولفه‌های دموکراتیکی وجود دارند که می‌توانند از این اتفاق پیشگیری کنند.

  • آیا گفت‌وگوی تمدن‌ها یک تئوری آکادمیک است یا سیاسی و یا ….؟ وضعیت آن در دانشگاه‌ها چگونه است؟

به نظر من ایده گفت‌وگوی تمدن‌ها می‌تواند جنبه‌های مختلفی داشته باشد، اعم از سیاسی یا آکادمیک. اما مهم این است که این فکر، حالا تحت هر عنوان و نامی، به یک موضوع جهانی تبدیل شود و مردم معمولی بپذیرند که جهان احتیاج به صلح و آرامش دارد و این کار تا حد زیادی به تفاهم فرهنگی احتیاج دارد. البته بسیاری از دانشگاه‌های آمریکا و اروپا چنین تفکری را اشاعه می‌دهند و بسیاری از جوانان دانشگاه دیده این نسل غرب به آن اعتقاد دارند.

  • این تئوری برای کدام بخش از پرسش‌ها و دغدغه‌های انسان امروز پاسخی دارد؟

مهمترین جنبه نظریه گفت‌وگوی تمدن‌ها، به گمان من، این است که قایل به آموزش انسان‌ها از یکدیگر هستند. یعنی اینکه انسان‌ها بسیاری چیزها از یکدیگر می‌آموزند. یکی از جامعه‌شناسان بسیار مشهور و مطرح آمریکا در دهه‌های پنجاه و شست میلادی به نام تالکوت پارسونز موضوعی را مطرح کرد که بسیار جالب است. او می‌گفت یکی از معدود تابوهایی که تقریبا به طور کامل در تمامی جوامعی بشری در طول تاریخ و عرض جغرافیا مشترک بوده است، منع زنا با محرام است. به نظر پارسونز یکی از دلایل اصلی این موضوع این است که انسان‌ها می‌بایست از دیگران بیاموزند و اگر ازدواج‌ها در داخل خانواده انجام شود، این امر اتفاق نخواهد افتاد. حال چه این دلیل درست باشد یا نباشد، شکی نیست که ملت‌ها، کشور‌ها و تمدن‌ها می‌توانند از دیگران بیاموزند و به آنها نیز بیاموزانند.

|
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : 0
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.